Učešće jednog od najuticajnijih afričkih lidera na međunarodnom skupu u Moskvi otvorilo je pitanje dalekosežnih promena u odnosima velikih sila i budućnosti njihovog uticaja na afričkom kontinentu.
Treći samit Rusija-Afrika, održan 28. i 29. oktobra 2026. godine u Moskvi, dobio je poseban geopolitički značaj zbog dolaska egipatskog predsednika Abdela Fataha el-Sisija. Iako je skup bio posvećen odnosima Rusije i afričkih država, njegov značaj prevazilazi bilateralnu saradnju i neposredno se odnosi na interese Kine, jačanje BRICS-a i međunarodni položaj Globalnog juga.
Egipatski politikolog i stručnjak za kinesku politiku dr Nadija Helmi ocenila je za Modern Diplomacy da El-Sisijevo prisustvo predstavlja stratešku prednost za Peking. Egipat svojim geografskim položajem, političkim vezama i članstvom u BRICS-u omogućava povezivanje ruskih i kineskih inicijativa sa razvojnim potrebama afričkih država.
Posebnu važnost ima činjenica da Egipat kontroliše Suecki kanal, jednu od najznačajnijih pomorskih saobraćajnica na svetu. Kina preko te rute ostvaruje veliki deo trgovinske povezanosti sa evropskim i afričkim tržištima, dok kineska inicijativa Pojas i put predviđa širenje infrastrukturnih, logističkih i trgovinskih mreža. Zbog toga stabilnost Egipta i njegovo učešće u regionalnim projektima imaju neposredan ekonomski značaj za Peking.
Odnosi Kaira i Pekinga dodatno su učvršćeni sveobuhvatnim strateškim partnerstvom, a dve države su ove godine obeležile 70 godina diplomatskih odnosa. Njihova saradnja obuhvata koordinaciju u međunarodnim organizacijama, razvojne projekte i podršku reformama globalnog upravljanja, uz naglašavanje interesa zemalja u razvoju.
Ruski predsednik Vladimir Putin i kineski predsednik Si Đinping zagovaraju izgradnju multipolarnog međunarodnog sistema, u kojem bi zapadne sile imale manju mogućnost da samostalno određuju ekonomska i politička pravila. Egipatsko približavanje ruskim inicijativama, uz istovremeno očuvanje partnerstva sa Kinom, uklapa se u takvu viziju međunarodnih odnosa.
El-Sisi je tokom moskovskog samita posebno ukazao na potrebu reformisanja Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija i ispravljanja istorijske neravnopravnosti afričkog kontinenta u međunarodnim institucijama.
Zahtev za pravednijom zastupljenošću zemalja Globalnog juga odgovara kineskim spoljnopolitičkim prioritetima i nastojanjima da se smanji koncentracija moći u postojećem međunarodnom sistemu.
Važan deo ovih promena odnosi se na finansije. U okviru BRICS-a razmatraju se mehanizmi finansiranja razvojnih projekata, izgradnje lanaca snabdevanja i šire upotrebe nacionalnih valuta u međunarodnoj trgovini. Cilj takvih inicijativa jeste smanjenje zavisnosti od dolara i finansijskih ograničenja koja mogu nastati usled zapadnih sankcija.
Egipat u tim procesima zauzima značajno mesto kao afrička država koja istovremeno održava bliske odnose sa Rusijom i Kinom. Moskva nastoji da kroz saradnju sa Kairom i drugim afričkim prestonicama proširi ekonomske mogućnosti BRICS-a, dok Peking u tome prepoznaje priliku za dodatno povezivanje svojih investicija sa razvojnim planovima kontinenta.
Jedna od ključnih tema razgovora bile su transportne veze, strateški koridori, logističke zone i povezivanje elektroenergetskih sistema. Egipatski predlozi o infrastrukturnom razvoju Afrike odgovaraju kineskim planovima za širenje kopnenih i pomorskih trgovinskih pravaca, što bi omogućilo snažnije povezivanje afričkih tržišta i povećanje njihovog ekonomskog značaja.
Na samitu su otvorena i pitanja bezbednosti Crvenog mora, stabilnosti Roga Afrike i situacije u Sudanu. Za Kinu su ova područja posebno važna zbog pomorskih pravaca kojima njena roba stiže do međunarodnih tržišta. Egipat je istovremeno naglasio značaj vodne bezbednosti kao pitanja od životnog interesa i potrebu rešavanja kriza u Gazi, Sudanu i Libiji.
U odnosima sa afričkim državama Peking nastoji da afirmiše model saradnje zasnovan na uzajamnoj koristi i principu nemešanja u unutrašnje poslove partnera. Egipatsko insistiranje da afričke države samostalno određuju razvojne prioritete odgovara tom pristupu, što dodatno približava političke pozicije Kaira i Pekinga.
Rusija, sa druge strane, pokušava da razvije model institucionalne saradnje sa Afrikom po uzoru na kineski Forum za kinesko-afričku saradnju, osnovan 2000. godine. Kineski model omogućio je Pekingu da tokom prethodnih decenija razvije široku mrežu ekonomskih partnerstava, infrastrukturnih projekata i političkih kontakata sa afričkim zemljama.
Moskva svoju saradnju zasniva na drugačijim prednostima. Rusija afričkim partnerima nudi saradnju u vojnoj industriji, proizvodnji i isporukama žitarica, energetici i nuklearnim tehnologijama. Primer takvog partnerstva predstavlja izgradnja nuklearne elektrane El Daba u Egiptu, koja zauzima značajno mesto u rusko-egipatskim ekonomskim odnosima.
Kairo, međutim, ne posmatra odnose sa Moskvom i Pekingom kao izbor između dva međusobno isključiva partnera. Egipatska politika zasniva se na održavanju ravnoteže i otvorenosti prema različitim međunarodnim centrima moći, pri čemu se kineski investicioni potencijal i ruske tehnološke i bezbednosne mogućnosti koriste u različitim sektorima.
Istovremeno se menja i kineski pristup investiranju u Afriku. Umesto isključivog oslanjanja na velike infrastrukturne projekte, poput luka i aerodroma, Peking sve veću pažnju posvećuje manjim, dugoročno održivim poduhvatima. Među prioritetima su digitalna transformacija, obnovljivi izvori energije, prenos tehnologija i stručno osposobljavanje lokalnog stanovništva.
Ovakvo širenje rusko-kineske saradnje odvija se u uslovima sve izraženije konkurencije sa Sjedinjenim Državama i Evropskom unijom. Vašington nastoji da afričkim državama ponudi alternativne modele finansiranja infrastrukturnih projekata, uz upozorenja na rizike prekomernog zaduživanja kod kineskih kreditora. Američki pristup uključuje i podršku demokratskim reformama.
Evropska unija pokušava da kroz strategiju Global Gateway poveća ulaganja u obnovljive izvore energije, digitalnu infrastrukturu i razvojne projekte. Time Brisel nastoji da sačuva i proširi svoj uticaj na kontinentu na kojem Kina već ima snažno ekonomsko prisustvo, a Rusija razvija partnerstva u bezbednosnoj i energetskoj oblasti.
Borba za afrička tržišta dodatno je složena zbog sve aktivnijeg prisustva Indije, Turske i država Persijskog zaliva. Njihova ulaganja i diplomatske inicijative stvaraju dodatne mogućnosti za afričke zemlje, koje nastoje da međunarodnu konkurenciju iskoriste za sopstveni ekonomski razvoj.
Kina kroz svoje odnose sa afričkim državama ostvaruje i diplomatske koristi. Podrška u Ujedinjenim nacijama i drugim međunarodnim organizacijama značajna je za kineske pozicije u pitanjima kao što su Tajvan i ljudska prava. Širenjem ekonomskih partnerstava Peking istovremeno jača političke veze sa državama čiji glasovi mogu imati važnu ulogu u međunarodnim odnosima.
Zbog toga El-Sisijevo učešće na moskovskom samitu ima značaj koji prevazilazi odnose Egipta i Rusije. Kairo predstavlja vezu između BRICS-a, afričkih država i kineskih razvojnih inicijativa, omogućavajući da se politički dogovori velikih sila povežu sa konkretnim infrastrukturnim, energetskim i trgovinskim projektima.
U takvom rasporedu odnosa Rusija dobija dodatne mogućnosti za saradnju sa Afrikom, Kina koristi postojeća partnerstva za ostvarivanje dugoročnih strateških ciljeva, a Egipat nastoji da učvrsti svoj položaj regionalnog posrednika.
Evropska unija i Sjedinjene Države suočavaju se sa sve većom konkurencijom za politički i ekonomski uticaj na kontinentu koji postaje jedno od važnih područja oblikovanja budućeg međunarodnog poretka.
