Zmajev nuklearni skok: Peking drastično povećava broj bojevih glava

Kinesko gomilanje nuklearnog arsenala na jugozapadu zemlje komplikuje napore za oživljavanje globalne kontrole naoružanja

U maglovitim dolinama jugozapadne Kine, satelitski snimci otkrivaju ubrzano gomilanje nuklearnog oružja, silu osmišljenu za novo doba rivalstva supersila.

Jedna takva dolina poznata je kao Zitong, u provinciji Sečuan, gde inženjeri grade nove bunkere i bedeme. Novi kompleks je prepun cevi, što sugeriše da objekat rukuje veoma opasnim materijalima, piše Njujork tajms.

U drugoj dolini nalazi se dvostruko ograđeni objekat poznat kao Pingtong, gde stručnjaci veruju da Kina proizvodi jezgra nuklearnih bojevih glava napunjena plutonijumom. Glavna struktura, kojom dominira ventilacioni dimnjak visok 117 metara, renovirana je proteklih godina novim otvorima i raspršivačima toplote.

Parola vidljiva iz svemira

Iznad ulaza u objekat Pingtong, nalazi se karakteristična parola kineskog lidera Si Đinpinga, napisana toliko velikim slovima da su vidljivi iz svemira: „Ostanite verni osnivačkom cilju i uvek pamtite našu misiju.“

To su samo neki od tajnih objekata vezanih za nuklearno oružje u provinciji Sečuan koji su prošireni nadograđeni proteklih godina.

Kinesko gomilanje oružja komplikuje napore za oživljavanje globalne kontrole naoružanja nakon isteka poslednjeg preostalog sporazuma o nuklearnom oružju između Sjedinjenih Država i Rusije. Vašington tvrdi da svi naknadni sporazumi moraju da obavezuju i Kinu, ali Peking nije pokazao interesovanje.

„Promene koje vidimo na terenu na ovim lokacijama poklapaju se sa širim ciljevima Kine da postane globalna supersila. Nuklearno oružje je sastavni deo toga“, rekao je Reni Babijarc, stručnjak za geoprostorne obaveštajne podatke koji je analizirao satelitske snimke i druge vizuelne dokaze o lokacijama i podelio svoje nalaze sa Njujork tajmsom.

„Došlo je do evolucije na svim ovim lokacijama, ali generalno govoreći, ta promena se ubrzala počev od 2019. godine“, rekao je.

Peking negira optužbe

Nuklearna ekspanzija Kine je sve veći izvor napetosti sa Sjedinjenim Državama. Tomas G. Dinano, podsekretar Stejt departmenta za kontrolu naoružanja i međunarodnu bezbednost javno je optužio Kinu da tajno sprovodi „testove nuklearnih eksplozija“ kršeći globalni moratorijum. Peking je odbacio ovu tvrdnju kao netačnu, a stručnjaci su raspravljali o tome koliko su jaki dokazi za Dinanove tvrdnje.

Kina je do kraja 2024. godine imala više od 600 nuklearnih bojevih glava i na putu je da ih ima 1.000 do 2030. godine, prema najnovijoj godišnjoj proceni Pentagona. Kineske zalihe su mnogo manje od hiljada koje drže Sjedinjene Države i Rusija, ali je njihov rast i dalje problematičan, rekao je Metju Šarp, bivši zvaničnik Stejt departmenta koji je sada viši saradnik u Centru za politiku nuklearne bezbednosti na Masačusetskom tehnološkom institutu.

„Mislim da je bez pravog dijaloga o ovim temama, koji nam nedostaje, zaista teško reći kuda to vodi, a to je, za mene, opasno“, rekao je, „jer smo sada primorani da reagujemo i planiramo oko najgoreg mogućeg tumačenja zabrinjavajuće linije trenda“.

Foto: Prinstskin/New York TimesU dolini Zitong inženjeri grade nove bunkere i bedeme

Unutrašnje nuklearno carstvo

Lokacije u Sečuanu su izgrađene pre šest decenija kao deo Mao Cedungovog „Trećeg fronta“, projekta zaštite kineskih laboratorija i postrojenja za proizvodnju nuklearnog oružja od udara Sjedinjenih Država ili Sovjetskog Saveza.

Desetine hiljada naučnika, inženjera i radnika radilo je u tajnosti kako bi uklesali u planinsku unutrašnjost ono što je Deni B. Stilman, američki nuklearni naučnik koji je posetio to područje, kasnije u knjizi koju je napisao kao koautor, nazvao „unutrašnjim nuklearnim carstvom“.

Kada su se tenzije Kine sa Vašingtonom i Moskvom smirile 1980-ih, mnoga nuklearna postrojenja „Trećeg fronta“ su zatvorena ili smanjena, a često su se njihovi naučnici preselili u novu laboratoriju za oružje u obližnjem gradu Mjanjang. Lokacije poput Pingtonga i Citonga nastavile su sa radom, ali promene u godinama koje su usledile bile su postepene, što odražava tadašnju kinesku politiku zadržavanja relativno malog nuklearnog arsenala, rekao je dr Babijarc.

Ta era uzdržanosti izbledela je od pre oko sedam godina. Kina je počela brzo da gradi ili nadograđuje mnoge objekte za nuklearno oružje, a izgradnja na lokacijama u Sečuanu se takođe ubrzala, rekao je dr Babijarc. Izgradnja uključuje ogromnu laboratoriju za lasersko paljenje u Mjanjangu koja bi se mogla koristiti za proučavanje nuklearnih bojevih glava bez detonacije pravog oružja.