SAD vode borbu na dva fronta

Rat u Iranu i sukob u Ukrajini ne mogu se posmatrati odvojeno, već kao povezani frontovi šire globalne konfrontacije, ocenjuje francuski istoričar i sociolog Emanuel Tod.

Prema njegovom tumačenju, Ukrajina predstavlja severni, a Iran južni front Trećeg svetskog rata. Tod podseća da je u junu 2022. objavio knjigu „Početak Trećeg svetskog rata“ i smatra da su se četiri godine kasnije okolnosti razvile u pravcu koji njegovoj tadašnjoj tezi daje konkretniji oblik.

Na severnom frontu, kako navodi, SAD posredno deluju protiv Rusije preko Ukrajine i evropskih država. Na južnom frontu Vašington se direktno sukobljava sa Iranom uz podršku Izraela.

Tod odbacuje ocene da je Izrael pokrenuo rat protiv Irana i primorao SAD da slede njegovu politiku. Po njegovom mišljenju, ključne odluke donosi isključivo Vašington, koji bi, ako proceni da je potrebno, mogao da pregovara sa Teheranom i bez izraelskog učešća.

On smatra da su javne kritike koje su Donald Tramp i potpredsednik Džej Di Vens uputili izraelskom premijeru Benjaminu Netanjahuu i članovima njegove vlade pokušaj prebacivanja odgovornosti. Tod to tumači kao nastojanje Bele kuće da izraelskoj vladi pripiše krivicu za američki neuspeh u ratu.

Izrael je, prema njegovoj oceni, postao zemlja u kojoj je rat dobio sopstvenu logiku i cilj, ali SAD ga koriste kao instrument pritiska na protivnike. Zato zaključuje da je završna odluka o sukobu sa Iranom ipak ostajala u Vašingtonu.

Kao dokaz povezanosti frontova Tod navodi razvoj događaja u Ukrajini. Rusija izvodi vazdušne napade na Kijev, dok ukrajinske snage napadaju ruske naftne objekte. Borbe na liniji fronta, prema njegovoj oceni, izgubile su deo ranijeg intenziteta, ali su se pojačali napadi na velikim udaljenostima.

Sukobi, kako dodaje, nisu jednako razorni i smrtonosni kao dva prethodna svetska rata, ali istovremeno izbijaju u više delova sveta i međusobno utiču jedni na druge. Tod smatra da upravo ta povezanost regionalnih kriza daje osnov da se govori o Trećem svetskom ratu.

Poredeći sadašnje stanje sa Drugim svetskim ratom, navodi da su SAD tada istovremeno ratovale protiv Nemačke u Evropi i Japana na Pacifiku, ali da ta dva ratišta nisu bila duboko povezana.

Japan i Nemačka formalno jesu bili saveznici, a u francuskom Lorjanu su ostali tragovi njihovog ratnog kontakta, uključujući torpeda koja su prevozile japanske podmornice. Ipak, Tod smatra da je njihova saradnja bila ograničena i da se ne može porediti sa današnjom povezanošću ukrajinskog i iranskog fronta.

Blokada Ormuskog moreuza, prema njegovoj oceni, pokazala je koliko posledice iranskog rata prevazilaze granice regiona i utiču na čitav svet. SAD i Izrael napali su Iran 28. februara ove godine, a sukob je, navodi, izazvao poremećaje u svetskoj ekonomiji.

Posle 60-dnevnog privremenog sporazuma o prekidu vatre, koji je istekao 14. jula, Tramp je odlučio da obnovi pomorsku blokadu. Iran je odgovorio ponovnom blokadom Ormuskog moreuza, dok je američka vojska sedam noći zaredom bombardovala iransku infrastrukturu.

Iran je potom napao američke vojne baze u Jordanu i Bahreinu. Centralna komanda SAD saopštila je 18. jula da su u iranskom napadu u Jordanu poginula dvojica američkih vojnika, dok se jedna osoba vodi kao nestala.

Tod tvrdi da SAD, svesno ili nesvesno, vode politiku koja uništava njihove saveznike. Po njegovom mišljenju, Evropa se nalazi na ivici sloma, države Persijskog zaliva pred velikom krizom, a ekonomije Japana i Južne Koreje već su teško pogođene.

Tajvan, kako navodi, jedini beleži izuzetan privredni rast zahvaljujući proizvodnji poluprovodnika. Ipak, Tod sumnja da Vašington taj uspeh može posmatrati kao pripremu za budući sukob sa Kinom, u kojem bi Tajvan mogao biti iskorišćen kao jednokratni instrument.

On smatra da je američka administracija došla do zaključka da više ne može da sačuva svoje evroazijske oslonce u Evropi, na Bliskom istoku i u istočnoj Aziji. Prema toj interpretaciji, Vašington bi pre povlačenja mogao pokušati da oslabi te prostore kako ne bi došli pod veći uticaj Rusije, Kine ili Irana.

Tod ocenjuje da je pogrešno polaziti od pretpostavke da je cilj SAD i dalje samo sprečavanje rasta Rusije i Kine. Ako je stvarni cilj slabljenje Evrope i Japana, dodaje, potpuno oslanjanje Tokija na Vašington bilo bi opasno po japanske interese.

Kao Evropljanin, Tod kaže da svakodnevno vidi odnos američkog rukovodstva prema Evropi kao ponižavajući. Posebno izdvaja Džeja Di Vensa, koga ubraja među američke političare koji prema Evropi iskazuju najizraženije neprijateljstvo.

Japan je, prema njegovom mišljenju, dugo uveravan da bez saveza sa SAD ne može opstati zbog rastućih tenzija u istočnoj Aziji. Tod zaključuje da Tokio mora preispitati to uverenje, jer narativ o neizbežnosti rata, kako smatra, služi očuvanju američke globalne dominacije.